( شرح حديث سوم ) [ از صالح بن سهل كه گفت : گفتم به حضرت صادق صلوات الله عليه : " جعلت فداك من أىّ شئ خلق الله عزّ و جلّ طينة المؤمن ؟ فقال . . . ] حديث سوم اين است كه روايت كرده صالح بن سهل كه گفت : گفتم به حضرت صادق صلوات الله عليه : " جعلت فداك من أىّ شئ خلق الله عزّ و جلّ طينة المؤمن ؟ فقال : من طينة الأنبياء ، فلن تنجس أبدا ، يعنى بگردم فداى تو ، از چه چيز خلق كرده است خداى عز و جل طينت مؤمن را ؟ پس فرمود كه از طينت پيغمبران ، پس نجس نمىشود هرگز . توضيح : مراد بنابر آنچه در حديث اوّل مذكور شد خلق دل مؤمن است از طينت پيغمبران ، نه بدن او . و نيز ممكن است كه مراد اين باشد كه خلق تمام او از نوع طينت پيغمبران است ، و مراد به حديث اول اين باشد كه خلق دل مؤمنان از قطعهء طينت پيغمبران است ، يا از صنف خلقت و جبلّت ايشان است ، و خلق بدن ايشان از قطعه يا از صنفى است پستتر از آن ، چنان كه در توضيح حديث دويم مذكور شد . و مرا به " نجس نشدن هرگز " اين است كه كسى كه از آن طينت خلق شده باشد هرگز نجس نمىشود به كفر ، يعنى عاقبت حال او كفر نمىشود . پس منافات ندارد با اينكه كسى كافر باشد و آخر مؤمن شود و نيكو شود ايمان او ، چنان كه در توضيح حديث سابق اشاره به آن شد . و ممكن است كه مراد به اين ، مؤمن كامل باشد و چنين مؤمنى از طينت پيغمبران خلق شده باشد و هرگز نجس نشود به كفر . و اما جمعى كه كافر باشند و بعد از آن مؤمن شوند طينت ايشان از خاص طينت پيغمبران نباشد ، بلكه آميخته باشد به طينت ديگر كه كفر ايشان اولا به اعتبار آن طينت باشد ، و الله يعلم .